Pravoslavne svetinje

Mojsinjska Sveta Gora – „Vrata Srbije“
Projekat multidisciplinarnih istraživanja Mojsinjsko-poslonskog kompleksa sa naglaskom na istraživanje i evidentiranje, crkava i manastira na „Mojsinjskoj Svetoj Gori“ predstavlja kampanju tokom koje bi se postigli određeni rezultati sa ciljem boljeg objašnjenja i razumevanja istorijske nacionalne verske i svetovne arhitekture, a istovremno utvrdilo stanje i broj objekata od značaja na navedenom lokalitetu za šta ne postoje tačni podaci.

 

Angažovanjem entuzijasta članova udruženja građana „Čuvari Mojsinjske Svete Gore“, stručnjaka Narodnog muzeja Kruševac iz oblasti arheologije, geologije, istorije umetnosti i arhitekture, kao i studenata fakulteta istorije, umetnosti, arhitekture, geologije, turizma, pristupilo bi se kompleksnom istraživanju i zaštiti jednog od najvećih duhovnih centara ovog dela Pomoravlja, odnosno centra duhovnosti Lazareve Srbije, na čijem mitu je nastao i kosovski mit.

Zalaganje za realizaciju kampa je odgovor Udruženja Građana  na različite vrste ugrožavanja kulturnih dobra.

Udruženje se organizuje i priprema za sprovođenje potrebnih mera i aktivnosti u cilju obučavanja i osposobljavanja dece, omladine i odraslih, radi zaštite i spasavanja kulturno istorijske zaostavštine i njihovu prezentaciju stranoj i domaćoj javnosti.

Mojsinjsko-Poslonski kompleks sačinjavaju: reka Južna Morava, Stalaćka klisura, Mojsinjska i Poslonska planina.

Stalaćka klisura ima pravac protezanja jugoistok – severozapad, sa ukupnm dužinom od oko 25 kilometara. Početak je odmah ispod Đuniske i Trubarevske doline, a izlaz u Grad Stalaću. U samoj klisuri se nalaze sela: Trubarevo, Maletina, Cerovo, Mojsinje, Braljina (Ražanjska i Kruševačka), Stevanac, Grad Stalać i Stalać. Dubina klisure je oko 360 metara.  Desnom obalom Morave proteže se pruga Beograd – Niš. Istom stranom nema puta u celoj dužini. Levom obalom se proteže put Stalać – Đunis.

 

 

Poslonska planina, oivičena na zapadu Ražanjskom dolinom, a sa istoka Stalaćkom klisurom, pruža se od sela Mađere na severu do sela Praskovče na jugu.

Intenzivna tektonska aktivnost, koja se odvijala kroz dugi geološki period, doprinela je da Južna Morava usmeri svoj tok kroz Stalaćku klisuru, probijajući čvrstu stensku masu, a ne da ide Račanjskom dolinom. Podlogu koju izgrađuje najveći deo Mojsinjskih i Poslonskih planina predstavljaju stene visokog stepena čvrstine.

Ove stene kao takve predstavljaju jedan od najstarijih masiva Srbije. Neotektonska aktivnost ovog područja je jasno izrađena, i kao takva bila je uzročnik zemljotresa koji se desio 1. oktobra 1972. godine, sa epicentrom između sela Mojsinje i Trubarevo. Zbog stalnog izdizanja ovog masiva, Južna Morava intenzivnije useca svoje korito kroz Stalaćku klisuru. Pojačana vertikalna erozija prisutna je i kod manjih rečnih tokova.

Zbog položaja koji zauzima, ovaj prostor često nazivaju „Vrata Srbije“. Smešten  između niške i aleksinačke kotline, na jugoistoku, ražanjske doline na istoku, velikomoravske doline na severu, i kruševačke doline na jugozapadu, predstavlja značajnu raskrsnicu puteva koji spajaju jug i sever Evrope. Ovuda su vodili glavni putevi od najranijih civilizacija, do danas (Sredozemno more, Dolina Vardara, dolina Nerodimke, dolina Binačke Morave, Dolina Južne Morave, Velikomoravska dolina, dolina Dunava, pa sve do severnih teritorija Evrope i severnih mora).

Strateškim položajem u odnosu prema glavnoj komunikaciji koja povezuje severne sa južnim delovima Evrope, moguće je objasniti gotovo kontinuirano prisustvo života na ovim prostorima, od praistorije (oko 6000 godine p.n.e.).

O ovom području, postoji mali broj pisanih podataka, do sada se u taj posao uključivao isključivo Narodni Muzej u Kruševcu i jedan mali broj samostalnih entuzijasta. Ovo je prvi put da se pored profesionalnog rada od strane zaposlenih u Narodnom muzeju u Kruševcu u taj posao uključuju građani organizovani u naše Udruženje

Mojsinjsko-poslonski kompleks se odlikuje bogatstvom kulturno-istorijskog nasleđa. Na ovom prostoru sagrađen je veliki broj manastira i crkava. Po narodnom predanju bilo ih je oko sedamdeset, te je ovo područje bilo poznato kao „Mala srbska Sveta Gora“.

Podatak da je svetogorski monah starac Isaija pomogao knezu Lazaru pri izmirenju srpske crkve i carigradske patrijaršije 1375. godine, objašnjava nam da je većina monaha, koja je došla u ove krajeve pripadala „Sinaitima“ sledbenicima ovog svetogorca, koji su se odlikovali jakom isihastičkom pobožnošću, živeli strogim životom, bili odani misticizmu i isihastičkoj kontemplativnosti i stremili doživljavanju božanske energije. Našavši ovde relativno bezbedno utočište, podizali su crkve i isposnice na zaklonjenim, mirnim i teško pristupačnim mestima, stvarajući novo monaško središte. Doseljavanje monaha „sinaita“, svakako je pojačalo graditeljsku delatnost na ovom prostoru, na kome postoje i građevine za koje se predpostavlja da su sagrađene i pre ovog vremena. Crkve koje grade monasi „sinaiti“ imaju mnogo zajedničkih stilskih elemenata, naročito Jakovac i Stevanac, a najpogodniji uslovi za izgradnju ovih građevina padaju u vreme od 1371. do 1389. godine.

Posle Kosovske bitke mogućnosti za neimarske poduhvate su znatno manje. Međutim, za život monaha isihasta postojale su i dalje relativno povoljne okolnosti, sve do 1413. godine kada je sultan Musa razorio Grad Stalać, te je, verovatno, posle ovog događaja potpuno zamrla graditeljska aktivnost u ovim krajevima. Tek u 19. i 20. veku, neke od ovih srednjovekovnih crkava su obnovljene, na temeljima jednog broja sagrađene su nove, ali  najveći deo njih je i danas u ruševinama. Prve podatke o ovim crkvama zabeležio je Mihajlo St. Riznić. Dok se početkom 20. veka crkvama se bavio i Kosta J. Jovanović.

 

Pročitano 106 puta
Share this article

Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…